STRANA TELA U OTORINOLARINGOLOGIJI
1.deo

                 Otorinolaringologija je skraćeni naziv za medicinsku struku koja obuhvata veliki deo glave i vrata i sastoji se iz nekoliko manjih, zasebnih naučnih grana, koje su poznate pod nazivom otologija, rinologija, faringologija, i laringologija.         Ove medicinske grane kako im kaže, bave se izučavanjem nastanka bolesti uha, nosa, ždrela, i grla i njihovim lečenjem. Neophodno je napomenuti, kako zbog značaja koji imaju, tako i zbog same teme, da svi ovi organi sadrže šupljine, koje su međusobno povezane i koje je nemoguće ni anatomski niti funkcionalno rastaviti na više delova jer predstavljaju jednu jedinstvenu anatomsku i funkcionalnu celinu. Ova povezanost manifestuje se i kod oboljevanja, u tom smislu da bolest jednog organa može imati za posledicu poremećaj funkcije drugog, ili pak bolest jednog može biti posledica poremečene funkcije drugog organa. Npr. upala sluznice nosa, zbog otoka sluznice i povećane količine sekreta izaziva otežanu ventilaciju čeonih sinusa, ili vrlo često suvi katar sluzokože ždrela predstavlja posledicu iskrivljene nosne pregrade, koja remeti normalno strujanje zraka kroz nos.         Ove šupljine neretko postaju stecište stranih tela, što predstavlja posebnu oblast u patologiji otorinolaringologije. Kako se anatomski ne mogu odvojiti, zbog svoje povezanosti, ove šupljine po svojoj lokalizaciji pokazuju pripadnost određenom sistemu organa, te praktično možemo govoriti o starnim telima uha, disajnih i gornjih probavnih organa.         Pod stranim telima uha, disajnih i gornjih probavnih puteva podrazumevamo takve predmete koji se u normalnim prilikama ne nalaze u tim organima.         Strana tela u otorinolaringologiji po poreklu delimo na endogena (unutrašnja) i egzogena (spoljašnja). Endogena strana tela nastaju u šupljinama organa, a egzogena u njih dospevaju iz spoljašnjeg sveta. Endogena strana tela susrećemo mnogo ređe od egzogenih.         Egzogena strana tela se dele na živa i neživa strana tela. Neživa delimo na organska i neorganska. Organska strana tela mogu biti biljnog i nevegetabilnog porekla.         Posebnu grupu predstavljaju tela, tj. ona koja su posledica medicinskih intervencija.         Strana tela u otorinolaringologiji imaju veliko značenje u svakodnevnoj lekarskoj praksi, jer se veoma često opažaju, a mogu prouzrokovati ozbiljne, čak i smrtonosne komplikacije.  
STRANA TELA UVA
 
        STRANA TELA UVA         Uvo delimo na tri dela: spoljašnje, srednje i unutrašnje.         Spoljašnje uvo se sastoji iz: ušne školjke, spoljašnjeg ušnog kanala i zvukvoda ili bubne opne. Ušna školjka je izrađena od hrskavice i kože, reljefastog je izgleda, a forma ušne školjke je toliko individualna da je apsolutno upotrebljiva za identifikovanje osoba.         Spoljašnji ušni kanal ima formu cevi dužine oko 35 mm, širine od 5-10mm. Na granici srednje i unutrašnje trećine nalazi se suženje spoljašnjeg ušnog kanala dok se on neposredno ispred bubne opne proširuje. Spoljašnji ušni kanal je obložen kožom, a u njoj se nalaze ceruminozne žljezde koje stvaraju ušnu mast, lojne žljezde i dlake. Bubna opna deli spoljšnji ušni kanal od srednjeg uha. Ona je koso postavljena tako da njen donji pol leži više prema unutra. Debljina bubne opne iznosi oko jedne desetinu milimetara. Spoljašnje uvo sabira i vodi zvučne talase do bubne opne.          Srednje uvo se sastoji od bubne duplje, mastoidne šupljine uva i eustahijeve tube. Bubna duplja je koštana pukotina srednjeg uva, dužine oko 15 mm. čiji zidovi su prekriveni veoma tankom sluznicom a u koju su smeštene tri slušne košnice. Slušne košnice su međusobno povezane u lanac koji je jednim krajem fiksiran za bubnu opnu a drugim krajem za unutrašnje uho i služe za unutrašnje uho i služe za prenošenje zvučnog talasa od bubne opne do unutrašnjeg uva. Bubna duplja ima šest zidova. Na zadnjem zidu bubne duplje nalazi se otvor koji vodi u tzv. mastoidnu šupljinu koja se nalazi u zaušnom delu slepoočne kosti i u bliskom je odnosu sa velik krvnim sudovima, moždanicama, moždanim tkivom i živcima. Na prednjem zidu bubne duplje nalazi se otvor Eustahijeve tube koja spaja šupljinu srednjeg uva sa gornjim delom ždrela. Dužine je oko 36 mm, a prečnika oko 2 mm. U stanju mirovanja zidovi Eustahijeve tube su priljubljeni dok pri gutanju dolazi do otvaranja, što omogućava ventilaciju srednjeg uva i održavanje jednakog vazdušnog pritiska u spoljašnjoj sredini i srednjem uvu.          Unutrašnje uvo se sastoji od: koštanog unutrašnjeg uva, membranoznog uva i unutrašnjeg slušnog kanala. Unutrašnje uvo je smešteno u piramidi slepoočne kosti i ima zadatak da prihvati zvučne talase koji su mehaničke prirode, da ih prevede u svoju tečnu sredinu i da ih transformiše u biohemijske a zatim bioelektrične impulse koji se preko nerava prenose do kore mozga gde se zvuk oblikuje i prepoznaje.  
STRANA TELA SPOLJAŠNJEG UŠNOG KANALA
 
        STRANA TELA SPOLJAŠNJEG UŠNOG KANALA          Viđaju se često. U kanal dospevaju slučajno, namerno (deca, duševni bolesnici) ili zbog loših običaja (čiščenje i češanje uha raznim predmetima) i praznoverja (npr. stavljanje belog luka u ušni kanal kod zubobolje, peršunovog lišća kod bolova u želucu) itd. Po poreklu mogu biti: živa (stenice, leptirići, komarci, mravi, larve muva itd.) i neživa organskog porekla (pasulj, kukuruz, pšenica, kafa, suncokret, luk, komadići trave, od kojih je posebno tzv. "popino prase" koje se zbog svoje prirode pomera samo prema napred i zabija se u tkiva, nadalje, čačkalice, šibice, vata, gaza, itd.), neorganskog porekla (rezne kuglice, kamenčići, komadići metala, zemlja).          Znaci stranih tela spoljašnjeg ušnog kanala zavise od njegove prirode, veličine i oblika. Živa strana tela izazivaju bol i neprijatno šuštanje u uvu zbog micanja. Neživa strana tela malih dimenzija obično dugo ostaju neprimećena i slučajno se otkrivaju, dok veća uzrokuju nagluvost, zbog začepljenja spoljašnjeg ušnog kanala. Umereni bolovi se javljaju kod ozleda kože ušnog kanala ili povrede bubne opne. Bolovi se pojačavaju zbog upalnih promena tokom narednih dana, ako se strano telo ne odstrani. U ređim slučajevima se mogu javiti kašalj, mučnina i povraćanje. Refleksnim putem preko desetog i petog moždanog živca.          Dijagnoza se postavlja na osnovu iskaza bolesnika i detaljnog (otoskopskog) pregleda spoljašnjeg ušnog kanala. Strana tela spoljašnjeg ušnog kanal najčešće ne predstavljaju nikakvu opasnost po zdravlje i život bolesnika, sve do momenta kada se počnu nestručno vaditi.          Strana tela spoljašnjeg ušnog kanala se u najvećem broju slučajeva odstranjuju ispiranjem, sem u slučajevima kada postoji opravdana sumnja da je povređen zvukvod, da je bubna opna perforirana (probijena), bez obzira da li je perforacija sveža ili je ranijeg porekla. Ako se strano telo ne može izvaditi ispiranjem pristupa se instrumentalnom vađenju. Strana tela se ne smeju odstranjivati pincetom (jer se tim postupkom strano telo obično potisne iza suženja, pa ga je onda znatno teže odstraniti), u tu svrhu postoje posebno konstruisani instrumenti, da bi se zaštitila koža zida zvukovoda i bubna opna od povređivanja. Živa strana tela zvukvoda se po pravilu moraju umrtviti prije odstranjivanja alkoholom, hloroforom, raznim uljima ili benzinom za medicinsku upotrebu. Izuzetno retko se strano telo zvukvoda mora odstranjivati operativnim putem.          Ukoliko se strano telo nestručno odstranjuje mogu se izazvati pucanje bubne opne i prodiranje stranog tela u srednje uho. Ovakva strana tela poprimaju sve karakteistike stranih tala srednjeg uha.          Da bi se izbeglo nastajanje eventualnih komplikacija poželjno je strano telo zvukvoda odstranjivati u specijalizovanoj zdravstvenoj ustanovi, koja je opremljena odgovarajućim instrumentima i kadrom, obzirom da strana tela zvukvoda po svojoj suštini ne predstavljaju hitna stanja.

Prim. dr Marko Sente, načelnik Odeljenja za bolesti uha, nosa i grla specijalista otorinolaringolog subspecijalista audiolog